0Dinlediğimiz şarkılar, izlediğimiz filmler, yaptığımız sporlar, öğrenmeye başladığımız dilde kat ettiğimiz ilerlemeler bize özgü şeyler, karakterimizi oluşturan mozaikte birer parça. Yeni yıl yaklaşırken tüm yıl boyunca neler yaptığımızı görüp eskiyi hatırlamak, ilerlememizle gurur duymak ve kendimizi geliştirmek için önümüzdeki yılda kültür ve kişisel gelişim sepetimize eklemek istediklerimizi planlamak hepimiz için normalleşmiş bir ritüele dönüşmüş durumda ve daha iyi bir versiyonumuz olmak için çalışmakta yanlış bir şey yok. Daha öncesinde belki günlüklerimizde yazılı “yeni yılda izlenecek filmler, ilerletmek istediğim dil” listeleri şu an dijitalleşmiş durumda ve her yıl sonunda bize bir “wrap” hâlinde sunuluyor. Bize dair her şeyin “verileşmesi” nasıl oldu da normalleşti?

Hayatımızı Kolaylaştırma Vaadi

Genel olarak yeni medyanın kullanımının artmasında hayatımızı kolaylaştırdığı düşüncesi büyük bir etken. Bazen kendimiz isteyerek, bazen farkında olmadan, bazen de zorunda bırakılarak dijital ortamda bilgilerimizi paylaşıyoruz ve bunlar verilere dönüşüyor. Geçen hafta en çok dinlediğimiz şarkılara göre bize yeni bir liste oluşturuluyor ve bu kendi başımıza yeni bir çalma listesi yapmak kadar efor gerektirmiyor, daha kısa sürüyor. Bir dil öğrenme uygulamasında tüm ilerlemeniz kaydediliyor, size uygun çalışmalar uygulama tarafından hazırlanıyor ve sizin fazladan çaba harcamanıza gerek kalmıyor. İzlediğiniz filmleri hatırlamak ve bu filmler hakkındaki yorumlarınızı paylaşmak, izlemek istediklerinizi kaydetmek, arkadaşlarınızın ne izlediğini görmek ve onların yorumlarını okumak için artık tek bir uygulama yeterli.

Verilerin Süslü Sunumu

Yeni yıla çok az kalmış, etraf güzelce süslenmiş, belki arkadaşlarınızla hediyeleşme mutluluğunu belki de tüm bir yılı tamamlamış olmanın rahatlığını yaşıyorsunuz ondan geriye sayımı heyecanla bekliyorsunuz ve bir de dijitalleşme çağıyla hayatlarımıza giren yeni bir heyecan var: yıl sonu “dürümlerimiz”. Verilerimizi paylaştığımız uygulamalar bunları sadece saklamakla kalmıyor, üç yüz altmış beş günümüzü toparlayıp bize sunuyor. Bunu sade bir şekilde, sıkıcı bir rapor olarak değil süsleyerek yapıyor. Canlı görseller, çarpıcı grafikler kullanılıyor ve bu veriye ulaşmak adeta bir hediye paketi açma deneyimine dönüşüyor.

Dijital Kimlik ve Onay

Verilerinizi aldınız, incelediniz. “Bu yıl tüm arkadaşlarımdan daha çok müzik dinlediğime eminim!” veya “az bilinen bu filmi benden başka izleyen var mı acaba?” diye düşünüyorsunuz. Tam bu noktada size süslü bir şekilde sunulan yıl özetinizde şu kısım gözünüze çarpıyor: paylaş. O filmi sadece izlemiş olmak, yeni bir müzik grubu keşfetmek, her sabah koşuya çıkma rutinimizi hiç bozmamak artık yeterli değil. Bunu tüm takipçilerimizle paylaşmak ve “dijital kimliğimizde” görünür kılmak istiyoruz, gittiğimiz bir konseri veya okuduğumuz bir kitabı kaydetmemiş olduğumuzda eksiklik hissediyoruz ve belki de birçok şeyi yapmak için değil, yapmış olduğumuzu göstermek için yapıyoruz. Gerçekten zevk aldığımız bir şeyi “yeterince estetik” olmadığı için kaydetmemek de yaratmak istediğimiz dijital kimliğin zevklerimizi nasıl etkilediğini gösteriyor.

Sayılarla Gelen Güç

Verilerde gördüğümüz sayılar bize kontrol hissi veriyor. Kaç adım attığımızı, kaç sayfa okuduğumuzu görüyoruz ve başarımızla gurur duyuyoruz. Ancak “bu yıl en çok arabesk türünü dinledin” verisini alıyor olsak da, neden bu hüzünlü türü dinlediğimizi, içimizde yaşadığımız sıkıntıları göremiyoruz. O gün kaç kalori aldığımızı görüyor, belki “sınırın” üstünde yemekten utanıyor ve bunu diğerlerinin görmesinden çekiniyoruz. Oysa belki de arkadaşınızın doğum gününde yediğiniz pasta, hoş sohbetinize bir eşlikçi olmuş ve güzel anılar yaratmanıza yardımcı olmuştur. Sayılar hayatımızın sadece dış kabuğunu gösterirken, iç dünyamızda neler olup bittiğini açıklayamıyor. Hayatımızda ne olursa olsun bu istatistik yarış devam ediyor ve sayılardan önce kim olduğumuzu hatırlamak giderek zorlaşıyor.

KAYNAKÇA:

• Lupton, D. (2016). The Quantified Self. Polity Press.
• The New York Times. “The Year in Visualizing Your Own Data”