Eğitimden istihdama, kültürel sermayeden sosyal ağlara kadar pek çok alanda taşra ile metropol arasındaki farklar, fırsat eşitsizliğinin yapısal boyutunu görünür kılıyor. Peki bu fark gerçekten kader mi yoksa politika ve politika planlama meselesi mi?

Bir çocuğun doğduğu şehir, hayat yolculuğunun rotasını ne kadar belirler? Bu soru sosyolojinin en temel meselelerinden biridir. Metropoller, üniversiteler, kültür kurumları, çok uluslu şirketler ve geniş sosyal ağlar sayesinde bireylere daha fazla temas alanı sunar. Taşra ise çoğu zaman sınırlı kaynak, dar istihdam ve göç baskısıyla karşı karşıyadır. Ancak bu tabloyu “kader” olarak görmek , meselenin yapısal boyutunu göz ardı etmek anlamına gelir.

Gemini

MEKANSAL EŞİTSİZLİK VE SERMAYE TÜRLERİ

Fransız sosyolog Pierre Bourdieu’nun ortaya koyduğu ekonomik, kültürel ve sosyal sermaye kavramları bu tartışmayı anlamak için güçlü bir çerçeve sunar. Metropollerde yaşayan bireyler yalnızca maddi imkanlara değil; daha geniş sosyal çevrelere, kültürel etkinliklere ve rol modellere erişim avantajına sahiptir. Bu durum, zamanla fırsat farkını derinleştiren bir faktördür. Taşrada doğan bireyler için yetenek tek başına yeterli olmayabiliyor. Taşrada doğmuş bir birey olarak, yeteneğin yanında, o yeteneğin görünür olabilmesi için gerekli ağlara erişimin sınırlarının önemli bir faktör olduğunu söyleyebilirim.

Kızlar SoruyorxGemi

EĞİTİM VE GÖÇ DÖNGÜSÜ

Fırsat eşitsizliği en belirgin şekilde kendini göstermeye eğitim alanından başlıyor. Nitelikli okullara ve akademik çevrelere erişim genellikle büyük şehirlerde mümkün oluyor. Taşra okullarında belki de “en nitelikli” diye verilen eğitim, büyük şehirlerdeki en temel düzey eğitim olabiliyor. Ve işte bu durum, taşradan metropole doğru bir beyin göçü yaratır; göç eden birey için metropol, fırsat eşitsizliği ve eğitim açığını kapatmak için bir basamak görevi görür. Ancak bu durum, göç eden kesime imkan sağlarken geride kalan bölgelerde nitelikli insan kaynağının azalmasına yol açabilir. Böylece eşitsizlik, kendi kendini yeniden üreten bir döngü haline gelir.

Pinterest

KÜLTÜREL ALGI VE MERKEZ MESELESİ

Eşitsizlik yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sembolik bir meseledir. Metropol çoğu zaman “merkez”, taşra ise “çevre” olarak kodlanır. Bu algı, bireylerin özgüvenini ve kendilerini toplum içinde konumlandırma biçimlerini etkileyebilir. Oysa kültürel üretim yalnızca merkezden doğmaz; birçok edebi ve sanatsal hareket taşranın özgün deneyimlerinden beslenmiştir. Bu algılama biçiminde sorun potansiyelin yokluğu değil, görünürlük ve erişim kanallarının sınırlılığıdır.

KADER, POLİTİKA, AŞILABİLEN SINIRLAR?

Fırsat eşitsizliği tarihsel ve yapısal faktörlerden beslenir; ancak değişmez değildir. Bölgesel kalkınma politikaları, dijitalleşme, uzaktan eğitim ve serbest çalışma (freelance) çalışma modelleri, mekansal sınırları kısmen esnetmektedir. Özellikle gelişen teknolojiler ve dijital ekonomi, fiziksel konumun belirleyiciliğini azaltma potansiyelini taşır. Ancak yine de altyapı ve nitelikli eğitim yatırımı olmadan bu potansiyelin havada/sınırlı kalması söz konusu olabilmektedir.

Taşra ve metropol arasındaki fark, bireysel kaderden çok yapısal düzenlemelerle ilgilidir. Doğulan yer başlangıçta sınır çizgisi olarak görülebilir ancak nihai yazgı değildir. Fırsat eşitsizliği, yalnızca  bireysel çaba söylemiyle değil; kamusal planlama ve kapsayıcı politikalarla mümkün olabilir. Mekan kader değildir ama mekanın sunduğu imkanlar hayatın yönünü ciddi bir biçimde etkiler.

Kısacası taşra- metropol meselesi aslında bir mekan  tartışmasından çok, imkan tartışmasıdır. Coğrafya başlangıçtır ancak yönü belirleyen  sistemin nasıl kurulduğudur.

KAYNAKÇA

• Bourdieu, P. (2015). Sermaye Biçimleri. İstanbul: Heretik Yayıncılık.
• Harvey, D. (2012). Sosyal Adalet ve Şehir. İstanbul: Metis Yayınları.
• Florida, R. (2010). Yaratıcı Sınıfın Yükselişi. İstanbul: MediaCat Yayınları.
• TÜİK (2022). Bölgesel İstatistikler Raporu.