Günümüzde dijital dünya öyle bir noktaya geldi ki, artık en kişisel anlarımız bile onun etkisinden kaçamıyor. Gerçeklikle kurduğumuz ilişki de bambaşka bir hâle büründü. Bir anı yaşarken ne hissettiğimizden çok onu ne kadar güzel fotoğraflayabileceğimize ve paylaşabileceğimize bakıyoruz. Sosyal medya, sadece mesaj atıp haber aldığımız bir yer olmaktan çıktı; kendi hayatımızı sahnelediğimiz, süslediğimiz, başkalarına izlettirdiğimiz bir tiyatroya dönüştü. Düşünsene, sıradan bir günü bile sanki bir film sahnesiymiş gibi kurguluyoruz. Ve tüm bu süreç, bizi kendimize yabancılaştırıyor. İşte bu yazıda, tam da bu tuhaf yabancılaşmayı ve sıradan hayatı nasıl bir gösteriye çevirdiğimizi sizinle konuşmak istiyorum.

Başrol Olma Bilinci ve Benliğin Sunumu

Modern medya artık sadece iletişim alışkanlıklarımızı değil, dünyaya ve kendimize bakışımızı da kökten değiştirdi. Sosyal medyada öne çıkan, gündelik hayatı bir film gibi kurgulayıp sunma tutkusu başta eğlenceli ve motive edici görünüyor. Ama işin aslı pek de öyle değil. Arka planda gerçeklikle ilgili ciddi bir kopuş yaşanıyor. Sıradan hayatımız, dijital bir kurgu masasında tekrar tekrar düzenlenen sahnelere dönüşüyor. Guy Debord da tam buna işaret ediyor: İnsanlar artık hayatın kendisinden uzaklaşıp onun yalnızca temsilini yaşamaya başlıyor. Yani, yaşamak yerine gösteriyoruz.

jewishcurrents

Sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan kendi hayatımızın başrolü olmamız gerektiğini dile getiren söylemi, insanı kendi yaşamını bir film senaryosu gibi görmeye itiyor. Kişi hem hikâyenin kahramanı hem de merkezindeymiş gibi davranıyor. Ama bu durum, sağlıklı bir özgüven getirmiyor; aksine, insanı kendi hayatına dışarıdan bakan bir izleyiciye çeviriyor. O anı yaşamak yerine, nasıl göründüğüyle uğraşıyor. Erving Goffman’ın dramaturji teorisindeki performans fikri burada çok belirgin: Kişi hem oyuncu hem yönetmen; çoğu zaman performans, deneyimin önüne geçiyor. Gözetleme ise artık başkalarının dayatması değil; insan kendi rızasıyla, içsel bir kontrol mekanizması kuruyor.

Gerçekliğin Görselleşmesi ve Kurgusal Yaşamlar

Artık görsellik hayatı ele geçirmiş durumda. Estetik olmayan neredeyse hiçbir şey değerli sayılmıyor. Susan Sontag’ın fotoğraf analizlerinde söylediği gibi, bir şeyi fotoğraflamak ya da kaydetmek aslında ona müdahale etmek ve kendine özgü bir sahiplik biçimi yaratmak anlamına geliyor. Sinemada ve reklamlarda gördüğümüz renk, kadraj, kurgu gibi teknikler artık herkesin gündelik hayatına girdi. Dağınık bir masa ya da sıradan bir yürüyüş bile, doğru görsel dokunuşlar ve uygun bir müzikle paylaşmaya değer hâle geliyor. Medya, eskisi gibi gerçekliği yansıtan bir ayna işlevini kaybetti; şimdi gerçekliğin nasıl olması gerektiğini bize dayatan bir filtreye dönüştü. Jean Baudrillard’ın simülasyon kuramındaki gibi, kusursuz görünen o temsil, gerçeğin yerini alıyor.

bestepebloggers

Sahne Arkasının Yok Oluşu

Hayat bu kadar performansa dayalı hâle gelince, özel ve kamusal alan arasındaki sınırlar da eriyor. Eskiden sadece bize ait, mahrem ya da sıradan anlarımız bile artık bir içerik stratejisinin parçası oldu. İnsan market alışverişine giderken bile izleyici kitlesini düşünüyor. Goffman’ın sahne arkası dediği şey neredeyse tamamen sahne önüne taşındı, mahremiyetin dokusu bozuldu.

Yeniden Şekillenen Yaşamlarımız

Hayatı estetize etme çabası, modern insanın anlamsızlık ve karmaşayla başa çıkma yollarından biri hâline geldi. Ama bu kadar kurgu, insanı kendi gerçekliğinden uzaklaştırıyor. Kurgunun bittiği, hayatın başladığı o çizgi dijital çağda iyice bulanıklaştı.

Kaynakça

• Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation (S. F. Glaser, Çev.). University of Michigan Press. (Orijinal eser 1981 yılında yayımlanmıştır).
• Debord, G. (1994). The society of the spectacle (D. Nicholson-Smith, Çev.). Zone Books. (Orijinal eser 1967 yılında yayımlanmıştır).
• Foucault, M. (1975). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Çev.). Pantheon Books.
• Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Doubleday Anchor Books.
• Sontag, S. (1977). On photography. Farrar, Straus and Giroux.