Bugün esaret; esnek çalışma saatleri, büyük görünen paralar karşılığında verilen büyük emekler üzerine kuruluyor. Eskiden görünür ve bilinir olan prangalar artık görünmüyor ve özgürlük kisvesiyle kandırılıyoruz. Özgür olduğumuza ikna edildiğimiz bu çağda kölelik başka bir maskeye bürünüp karşımıza çıkıyor: modern kölelik
BİR SÖMÜRÜ BİÇİMİ OLARAK KÖLELİK
Kölelik, bir takım denetim mekanizmalarıyla bir insanın ya da yapının bir başka insanın yaşamını kontrol altına alındığı süreklilik gösteren tahakküme dayalı bir ilişki biçimidir.
Kölelik, insanlık tarihinin en eski sömürü biçimlerinden biridir. Tarih içerisinde dinî sebeplerle ya da yasal birtakım sebeplere yasaklanmış olsa da tam anlamıyla ortadan kalkmamıştır. İnsanlar çeşitli gerekçelerle sömürü sistemin bir parçası hâline getirilmiş, özgürlükleri ellerinden alınmış ve gerektiğinde bir lütufmuş gibi geri verilmiştir.
Kölelik, binlerce yıldır çeşitli biçimlerde ve tüm uygarlıklarda var olmuş bir durumdur. 19. ve 20.yüzyıllarda gelişmiş ülkelerde kaldırılmasına ve yasaklanmasına karşın kölelik zaman içerisinde farklı alanlara taşınarak kayıt dışı ekonomi, ırka dayalı ayrımcılık vb. konularla eklemlenmiştir (Crane, 2012: 5).
YENİ ÇAĞIN ESARETİ: MODERN KÖLELİK
Antik uygarlıklarda tapınak yapımı, maden işçiliği, ev içi hizmetlerde görev alan köleler günümüzde, ofislerinde mesai bitişlerini sabırsızlıkla bekleyen ya da tarlalarda zorlu şartlarda düşük ücretlerle çalışan modern köleler olarak karşımıza çıkıyor.
Modern kölelik diğer bir adıyla çağdaş kölelik henüz yasalarla tanımlanmamış olsa da borç köleliği, zorla veya köleleştirici evlilik, çocuk işçiliği, zorla fuhuş, insan ticareti, zorla çalıştırma gibi uygulamaları kapsayan bir kölelik biçimidir.
Çağdaş kölelikte denetim, ekonomik baskılar ve yapısal eşitsizlikler yoluyla kurulur. Örneğin göçmen statüsünde olan bir birey yasal statüsünün belirsiz olması, dil bilmemesi, sınır dışı edilme korkusu gibi sebeplerle sigortasız ve ucuz iş gücü olarak çalıştırılmaktadır. Bu insanların dezavantajlı grupta olmaları her türlü baskı ve şiddete maruz kalmalarını kolaylaştırmaktadır.
Modern kölelik kayıt dışı ve özel alanlarda daha kolay işler. Bu bağlamda ev içi emek kritik bir mesele olarak ele alınmalıdır. Ev içi emek sömürüsü kültürel normlar ve aile dinamikleri sebep gösterilerek meşrulaştırılmakta olup tartışmaya kapatılmak istenmektedir.
Örneğin ev içi emek, kozmetik, tarım, inşaat sektörleri gibi dev sektörlerde çalışan insanların kazancı sektörün kazancının yanında bir hiç sayılabilir. Büyük sektörlerdeki emek sömürüsü bugün konuşulmuyor ve görülmüyor olsa da modern köleliğin bir biçimini oluşturur.
Modern kölelikte kişi hukuken özgür olarak tanımlansa da birtakım dezavantajları ve mecburiyetleri sebebiyle özgürlüğünden ve zamanından feragat eder, emeğinin sömürülmesine göz yumar. Yasadışı bir faaliyet sayılmasa da kapitalist üretim ilişkileri ve küresel emek piyasasında yeniden üretilerek bugünkü biçimiyle karşımıza çıkmıştır.
GÜNÜMÜZDE EMEK SÖMÜRÜSÜ
Bugün büyük firmalar işçilik maliyetlerinin düşük olduğu coğrafyalara fabrikalarını kurarak üretim maliyetlerini düşürmekteler. Bu firmalar insanların emeklerini sömürerek pazarda büyürlerken emek sömürüsünü daha da derinleştiriyorlar. Söz konusu firmalar prestijli isimleriyle reklam panolarını süslerlerken arka planda çocukların da dahil olduğu bir sömürü düzenini sürdürmekteler.
Uluslararası Çalışma Örgütü ve UNICEF’in 11 Haziran 2025 tarihinde açıkladıkları tahminlere göre çocuk işçiliğinin en yaygın olduğu sektör %61 oranla tarım sektörüdür. Ev işleri ve mal satmak gibi hizmetleri kapsayan hizmet sektöründe % 27 oranla çocuk işçi çalışmakta olup bunu madencilik ve imalat dahil olmak üzere %13’le sanayi takip etmektedir.
Günümüzde emek sömürüsü yalnızca bilek gücünden çıkmakta ve psikolojik yollarla da kurulmaktadır. İş baskısı mesai saatinin dışına çıkar ve bütün hayata yayılır. Sürekli ulaşılabilir olma beklentisi, belirsiz mesai saatleri, çalışan verimliliğin denetlenmesi, kurum içi rekabetçi ortam çalışan üzerindeki baskıyı giderek artırmaktadır.
Bu zorlu şartlar altında çalışan kişi yalnızca zamanını değil özel hayatını da teslim eder. Denetim hem dışarıdan sağlanmaktadır hem de kişi kendi kendini denetleme yoluna gider. Emek sömürüsü özel hayata da aksettiğinden bir noktada normalleşir ve görünmez hale gelir. Sözde özgür olan birey kendini bir denetim mekanizmasına teslim etmiştir.
KAYNAKÇA:
- https://www.unicef.org/press-releases/despite-progress-child-labour-still-affects-138-million-children-globally-ilo-unicef?utm_source
- https://www.un.org/en/observances/slavery-abolition-day
- Güler, M. A. (2015). Modern Kölelik ve Modern Köleliğin Görünümleri. İş ve Hayat, 1(2), 23-46.
Yorumunuzu Yayınlayın