Büyülü gerçekçilik olağandışı olanın olağan kılındığı akımdır. Edebiyatın büyülü dünyasından tüm sanat dünyasına açılmıştır. Fantastik öğelerin edebiyatta işlenişi yeni bir olgu değildir. Ancak büyülü gerçekçilikle birlikte edebiyatta fantastik anlayışı başka bir boyuta taşınmıştır. Büyülü gerçekçilik fantastik unsurları gerçeklikle harmanlayarak sunar. Büyülü gerçekçilik de ortaya çıktığı 20. yüzyıl başlarından yükselişe geçtiği 20. yüzyılın ortalarına kadar birçok değişim geçirmiştir. İspanyolların ve ABD’nin Latin Amerika’yı asimile etme çalışmalarına kadar uzanan derin bir tarihi vardır. Kökleri Latin Amerika edebiyatına dayanan büyülü gerçekçilik Avrupa temelli edebi akımlardan da büyük ölçüde etkilenmiştir. Büyülü gerçekçilik ifadesini ilk kullanan kişi Alman sanat eleştirmeni Franz Roh olmuştur.

Büyülü gerçekçilik kendisine sadece Latin Amerika’dan değil Avrupa ve dünya edebiyatlarından da birçok önemli temsilci çıkarmıştır. Emily Brontë, Haruki Murakami, Neil Gaiman ve Türk edebiyatından Latife Tekin, İhsan Oktay Anar büyülü gerçekçilik akımından etkilenen edebiyatçılardan sadece birkaçıdır. Dünya edebiyatında önemli bir yere sahip olan tüm bu edebiyatçıların yanısıra biri vardır ki adı büyülü gerçekçilikle birlikte anılır olmuştur.

BÜYÜLÜ GERÇEKÇİLİK VE GABO

Latin Amerika edebiyatı denilince akla ilk büyülü gerçekçilik, büyülü gerçekçilik denilince ise Gabriel García Márquez gelir hiç şüphesiz. O büyük bir yıkımın içinden edebiyatla çıkmış büyük bir isimdir. Sadece Latin Amerika edebiyatında değil dünya edebiyatında büyük izler bırakmıştır.

Annesi ve babası maddi yetersizlikler sebebiyle Márquez’i anneannesi ve dedesinin yanına bırakmış ve Márquez anneannesi ve dedesiyle  birlikte büyümüştür. Çevresi tarafından saygı duyulan bir asker olan dedesi ona askerlik anılarını anlatırken anneannesi ise çeşitli halk hikâyeleri anlatmıştır. Batıl inançlara saplanıp kalmış büyükannesinin anlattığı hayalet hikâyeleri, büyüdüğü evin karanlık ve aziz heykelleriyle donatılmış atmosferi uzun yıllar sonra kaleminde hayat bulmuştur.

Gabriel García Márquez – Yazar

Anneannesinin olağanüstülüklere saplantısı o kadar büyüktü ki günlerini onun gördüğü rüyalara göre planlıyorlardı. Márquez’e göre anneannesi “gerçeğe olağanüstü bir bakış”tı. Bütün dünya algısını anneannesi şekillendirmişti.

DÖNÜŞÜMLE BAŞLAYAN “DÖNÜŞÜM”

Gabo, erken çocukluk döneminde büyükannesinin masallarıyla büyülü gerçekçilikle tanışmıştır. Ancak bu masalların kalemine yansıyacağından Kafka’nın dönüşümünü okuyana kadar bihaberdir.

“1947  yılıydı… On dokuz yaşındaydım. Hukuk fakültesinin birinci sınıfında öğrenciydim… ilk sayfadaki giriş cümlesini hatırlıyorum, şöyle diyordu: “Bir sabah sıkıntılı rüyalarından uyanan Gregor Samsa kendisini yatağın içinde devasa bir böceğe dönüşmüş bulur”… Lanet olsun! Okurken böyle mırıldandım kendi kendime, “Bu doğru olamaz! Kimse böyle bir şeyi yapılabileceğimi bana söylemedi! Demek olabiliyormuş! Öyleyse ben de yapabilirim! Lanet olsun! Benim büyükannem de böyle anlatırdı hikayelerini… En olmadık masalları sanki gerçekmiş gibi.”

By Salman Rushdie

Gabo için büyülü gerçekçilik edebi bir akım olmaktan ziyade hayatın bir parçasıydı. The Atlantic için yaptığı bir söyleşide sürrealizmin sokaklarda olduğunu ifade etmiştir. Márquez “büyülü gerçekçilik” terimini kullanmaktan itina ile kaçınmıştır. Bunun nedeni olağanüstü görülen durumların kendi ülkesi Kolombiya’da ve genel olarak Latin Amerika’da hayatın bir parçası olmasıdır.

GAZETECİLİK DÖNEMİ

Gabo için edebiyat hep bir yerlerde duruyordu. Küçüklükten itibaren yazar olmak istiyordu ama babasının isteği üzerine hukuk okumaya başladı. Öğrencilik döneminde gazeteciliğe meyletti ve  “dünyanın en iyi mesleği” olarak nitelendirdiği gazetecilik mesleğine Nobel’i aldıktan sonra da devam etti. Bu dönemde hukuk eğitimine son vermişti. Ancak yazarlık fikri hep bir yerlerde duruyordu. Babasının cesaret kırıcı tavrı sebebiyle tam zamanlı yazarlığa soyunamıyordu. El Heraldo gazetesinde çalıştığı bu dönemde Kolombiya’da kanlı bir iç savaş kendini göstermişti. Daha sonra çalışmaya başladığı La Violencia sürecinde tecavüzler, cinayetler ve hükümet sansürü üzerine haberler hazırladı. Bu ağır atmosferde ne gazetecilik mesleğini tam olarak yerine getirebiliyor ne de yazı başına aldığı üç peso ile geçinebiliyordu.

Bu çalkantılı yıllarda gecelerini roman yazarak geçirdi. “Yaprak Fırtınası”nı tamamlaması kolay oldu ancak yayımlatması tam yedi yıl sürdü. 1955’te çıkan kitap olumlu karşılandı fakat başarılı bir satış sağlayamadı. Aynı yıl yazdığı bir haber dizisi hayatını değiştirdi. Bir deniz kazasında ölen Kolombiyalı askerlerin hikâyesini ele aldı. Hükümetin açıkladığı resmi raporları yalanlayan bu yazılara hükümetten tepki gecikmedi ve Gabo güvenliği sebebiyle yurtdışına çıktı. Bu yıllarda çocukluk aşkı Mercedes ile mektuplaşmaya devam ediyordu.

Roma, Paris ve Doğu Avrupa’daki yaşamı da maddi sıkıntılarla doluydu. Buna rağmen yazmaya devam etti. Albaya Mektup Yazan Kimse Yok (1961) ve Şer Saati  (1962) eserlerini kaleme aldı. Uzun yıllar beklemelerinin ardından evlilik teklifini kabul eden Mercedesle evlendi. Aynı dönemde Küba Devrimi patlak vermişti. Bu dönemde Havana’da, New York’ta gazetecilik yaptı. Görevi bitince de ailesiyle birlikte Meksika’ya doğru yola koyuldu. William Faulkner’ın topraklarında geçirdiği bu süre onun yazarlık serüveninde birçok şeyi değiştirdi. En büyük eserinin ilhamı da işte burada doğdu.

YÜZYILLIK YALNIZLIK’A DOĞRU

26 Haziran 1961’de Meksika’ya vardıklarında ceplerinde yalnızca 20 dolarları vardı. Bu umutsuzca başlangıca rağmen Gabo yazmaya koyuldu. On sekiz ay boyunca Yüzyıllık Yalnızlık kitabı üzerinde çalıştı. Bu süre zarfında ailesini geçindirebilmek için arabasını ve hatta saç kurutma makinesini bile sattı. Romanın dosyasını posta ile göndermeye bütçesi yalnızca romanın yarısına yetiyordu. Ancak o yarım dosya bile yayınevi için yeterli oldu. Roman yayımlandığında Latin Amerika için büyük bir kırılma yarattı. 35 dilden fazla dile çevrilip 35 milyondan fazla sattı. Büyülü gerçekçiliğin kültlerinden olan bu kitapla Gabo önce kendi kıtasında daha sonra da bütün dünyada bir efsane haline geldi.

KAYNAKÇA

Kafka Okur. 2022. Gabriel García Márquez Özel Sayısı. Sayı 71.

https://oggito.com/icerikler/gabriel-garc-a-m-rquez-in-macera-dolu-yasami/46167

https://kitapincelemesi.com/yuzyillik-yalnizlik-kirmizi-pazartesi-ve-diger-bazi-eserleri-gabriel-garcia-marquez/

https://kayiprihtim.com/dosya/buyulu-gerceklik-nedir-ozellikleri/

https://www.edebiyathaber.net/gabriel-garcia-marquez-buyulu-gercekligin-gercek-buyucusu/

Okuyucu, E. D. (2019). Büyülü Gerçekçilik ve Gabriel García Márquez’in “Kocaman Kanatlı İhtiyar Adam” Örneği . Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(91), 291–300 https://asosjournal.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=36513